به بهانه مصادف شدن برگزاری همایش "نگرشی به میراث ساختار ساز نی " و جشنواره نی نوازان

هفته گذشته در آمفی تئاتر سازمان میراث فرهنگی کشور همایشی با حضور دکتر حسین عمومی برگزار شد و دو مورد از پیشنهادات ایشان در مورد سازهای نی و تنبک به نمایش گذاشته شد.

در این جلسه که با حضور حسین دهلوی برگزار شد، حسین عمومی در مورد کلیدی صحبت کرد که ساخت آن به بیش از۳۰ سال پیش (کنسرت با گروه استاد پایور) باز می گردد و بوسیله آن نوازنده قادر است نت " سی" که یکی از نتهای مهم در تکنیک نی محسوب می شود را بوسیله این کلید (که در پایین نی نصب می شود) تولید کند. این نت در قسمت میانه گستره صوتی نی قرار می گیرد که عدم وجود آن موجب اجرا نشدن حرکتهای ساده ای مانند اجرای یک گام ساده یا یک پاساژ … می شود.

پس وجود چنین نتی در نی نقش حیاتی دارد و به هیچ وجه وجود آن به عنوان یک سرویس اضافه! مطرح نیست. (شاید اضافه کردن این کلید و تغییرات در بند آخر نی برای عده ای مانند اضافه کردن چند سیم به تنبک! برای اجرای ملودی باشد، ولی نباید فراموش کرد که اجرای یک گام بدون عیب و نقص جزء وظایف مسلم یک ساز ملودیک است)

اگر هم برا ی عده ای از نوازندگان عتیقه بودن از وسیله بودن ساز مهمتر است، سازهایی قدیمی تر از نی بدون کلید هست که بر نی هفت بند متداول هم از لحاظ تاریخی پیشی می گیرد! البته نوازندگان برجسته ای چون حسن کسایی ، حسین عمومی ، عبدالنقی افشارنیا ، جمشید عندلیبی و … این طرح را تحسین کردند؛ ولی بخاطر عدم وجود دیدگاه کلی در مورد ارزشهای موسیقی ، این تغییرات تا کنون به نتیجه نرسیده است.

در این میان شایعاتی هم بوجود آمده که گذاشتن کلید روی نی، این ساز را به یک فلوت ناقص تبدیل می کند! این دیدگاه بسیار غیرحرفه ای و غلط است؛ چرا که اگر برای تمام نتهای نی هم کلید بگذاریم این ساز با دندان نواخته می شود و بالاخره رنگ صدایی نی تولید می شود! البته شاید دلیل مطرح کردن چنین مسائل غیر علمی ، علاقه بعضی از اساتید به ساز تخصصیشان باشد که این علاقه حالت تعصب پیدا کرده و ساز را از وسیله موسیقی به هدف موسیقیدان تبدیل کرده است.

لازم به ذکر است؛ آثار جاودان نی از جمله : آلبوم "از کران زنده رود" ،آلبوم "پیام عشق " و تکنوازیهای حسن ناهید و بهزاد فروهری … همگی با نی بدون کلید اجرا شده اند ولی این موضوع دلیل بر انکار مشکل بزرگ نی در اجرای گامها و مخصوصا"در ارکستر، نیست! اگر پارتیتورهای ارکستر ایرانی را مشاهده کرده باشید، نقش ضعیف نی را به راحتی احساس می کنید؛ بی شک با وجود اشکال یاد شده در ساز نی هیچ آهنگسازی حاضر به دادن نقش های مهم در اثرش به سازی ناقص نیست.

این روزها که شاهد برگزاری جشنواره نی نوازان بودیم و نوازندگان ایران با غرور در این جشنواره می نواختند که حتی اشخاص آماتور هم تفاوت فاحش نی نوازان ایرانی را با نی نوازان سایر کشورها احساس می کردند! آیا بهتر نیست این اشکال نی ایرانی هم رفع شود تا نی مانند یک ساز قدرتمند در ارکسترهای ایران و جهان حاضر شود؟

گفتگوی هارمونیک : نظر به تقاضای بسیاری از دوستان برای آشنایی بیشتر با سازهای مختلف موسیقی و خصوصیات فیزیکی آنها، بزودی ستون ویژه ای برای این منظور در سایت گفتگوی هارمونیک در نظر خواهیم گرفت که در آن ضمن نقد و بررسی تاریخچه و فیزیک سازهای مختلف به روند تکاملی آنها نیز اشاره خواهیم کرد. همچنین قصد آن داریم تا شما را از نتیجه بررسی های انجام شده توسط اساتید و موسیقیدانهای داخلی و خارجی برای بهبود و تکامل سازهای مختلف آگاه سازیم.
+ نوشته شده در  90/03/31ساعت 17:34  توسط اکبر معین نجف ابادی  | 
4- گرما و رطوبت: اصل کلی در مورد تاثیر گرما در اجسام چوبی این است که باعث انبساط می شود. در مورد نی هنگامی که نوازنده مدت زمانی که به طور مداوم در نی می دمد، گرما و رطوبت هوای خارج شده از دهان، نی را گرم و مرطوب می کند. حال اگر بخواهیم اصل کلی را که بیان شد در مورد نی در نظر بگیریم، باید نتیجه بگیریم، گرما باعث انبساط نی شده و کوک آن را بم می کند. در حالیکه چنین نیست و هر چه نی از این نظر گرم تر و مرطوب تر شود کوک آن زیرتر میشود. به نظر می رسد این حالت در نتیجه امکان حرکت راحت تر و سریع تر مولکولهای هوا در سطح داخلی نی، بواسطه گرما و رطوبت ایجاد شده، میباشد.

نکته ای که در این مبحث بسیار حائز اهمیت میباشد، این است که قبل از اجرا حتماً نوازندگان نی باید مدتی با ساز تمرین کرده و ساز را به اصطلاح گرم نمایند، تا نی به کوک ثابت رسیده و در حین اجرا با تغییر کوک مواجه نشوند.

نکته دیگری که در مبحث کوک باید عنوان شود این است که استفاده از سه روش اول برای تغییر کوک می بایست به گونه ای باشد که هماهنگی بین فواصل و نت های ساز حفظ شده و تغییر کوک بطور یکنواخت و در تمامی فواصل ساز ایجاد شود که این امر مستلزم تسلط و مهارت نوازنده و نیز دارا بودن ذهن و گوش موسیقایی قوی است و اینکه نوازنده با استفاده از تجربه خود بتواند در هر موقعیت و شرایطی از یک یا چند روش ذکر شده، استفاده کند.

تریل: اجرای این تکنیک توسط نی با سرعت بالا ممکن است و بستگی به توانایی نوازنده،‌ در اجرای سریع این تکنیک دارد. شیوه ی اجرای آن به این ترتیب است که با سرعت بالا هرکدام از سوراخ هایی که به عنوان نت پایه تریل در نظر داریم، باز و بسته نماییم.

اجرای این تکنیک در نی چون بصورت مستقیم و بدون هیچگونه واسطه ای (مانند کلید) صورت می گیرد، دارای قابلیت زیادی از لحاظ سرعت می باشد. هرچند در اغلب قطعات ایرانی سرعت اجرای تریل از یک حدی فراتر نرفته، معمولاً نوازندگان نیز احساس نیازی برای بالا بردن سرعت اجرای این تکنیک نمی کنند. حال ذیلاً ‌به محدودیت های نی در اجرای تریل می پردازیم:

audio file بشنوید قسمتی از «در قفس» ساخته ابوالحسن صبا را با نی و توجه کنید به اجرا تریلهای آن

الف) اجرای تریل در حالتی که نت اشاره، "بمل یا دیز" است، در سرعت بالا تقریبا امکان پذیر نیست، زیرا نی برای اجرای فواصل نیم پرده سوراخ جداگانه نداشته و باید با گرفتن نیمی از سوراخ، این فواصل را اجرا کنیم. حال چنانچه بطور مثال بخواهیم روی نت پایه "لا"،‌ تریل به "سی بمل" بدهیم، باز و بسته کردن نصف سوراخ در سرعت بالا، به جهت حرکت انگشت از زاویه غیر معمول مفاصل انگشت بسیار مشکل است. با این حال عده ای از نوازندگان با لرزاندن انگشت روی سوراخ تا حدی این محدودیت را (نه به معنای دقیق کلمه) رفع می نمایند.

ب) در حالتی که نت پایه روی یک رجیستر است و نت اشاره روی رجیستر دیگر نیز اجرای این تکنیک غیر ممکن است. بطور مثال آخرین نت صدای دوم "لا" است و اگر نت اشاره، "سی" روی صدای سوم باشد، اجرای تریل غیر ممکن است. البته در نی معمولا نت جایگزین و مشترک می تواند در مواقعی این محدودیت را مرتفع نماید؛ بطوری که در مثال فوق می توان نت "لا" را از صدای سوم گرفت تا بتوان تریل را در این حالت اجرا کرد.

لازم به ذکر است این موارد را البته نباید جزو محدودیهای تکنیکی نی برشمرد،‌ ولی به جهت اینکه ممکن است برخی آهنگسازان از ساختار صدایی نی اطلاع کافی نداشته باشند و بخواهند بطور مثال در صدای بم با نت پایه "لا" تریل روی "سی" یا "سی بمل" بنویسند که در محدوده صدای اول نیست و هم زمان نیز نمی توان نت پایه در صدای اول باشد و نت اشاره روی صدای سوم.

همچنین شایان ذکر است که در نی کلید دار،‌ چون یک نت به محدوده صدایی نی از قسمت ابتدایی اضافه شده است، می توان بوسیله کلید روی نت پایه "سی" در صدای اول و دوم، تریل با اشاره به نت "دو" اجرا کرد که در نی هفت بند سنتی اجرای این کار غیرممکن است.

+ نوشته شده در  90/03/31ساعت 17:26  توسط اکبر معین نجف ابادی  | 
نی به عنوان تنها ساز رسمی بادی موسيقی ما، سازيست که قابليت توليد دو نوع صدای کاملا متفاوت از هم را دارد. در سازهای بادی موسيقی کلاسيک معمولا برای تغیير رنگ صدايی از وسيله اي به نام سوردين استفاده ميکنند که بنا به نظر آهنگساز از اين وسيله برای بيان بهتر حالت اجرای يک قطعه استفاده ميشود. سوردين وسيله ای است که در ساز قرار مي دهند و باعث مي شود صدای ساز به نحوی محسوس تغيير کند، به طوريکه اگر شنونده ای که با اين وسيله و کاربرد آن آشنا نباشد، تصور مي کند اين صدا از سازجديدی توليد مي شود.

در سازهای ايرانی اين وسيله تعريف نشده و اين سازها با رنگ طبيعی خود اجرا ميشوند که صرفا يک نوع صداست. مثلاً ساز تار دارای صدای مشخص و متمايز از سازهای ديگر است که نوازندگان اين ساز صرفا با همان صدای مشخص به نوازندگی ميپردازند و در ارکسترهای مختلف و در تکنوازيها شاهد صدای تعريف شده ی تار هستيم.

البته هر نوازنده ای بنا به خلاقيت خود به وسيله تغيير درتکنيک نوازندگی سعی ميکند صدای ساز خود را کمی متفاوت نشان دهد. برای مثال ميتوان به جابجا کردن زاويه و فرم مضراب توسط نوازنده ی تار اشاره کرد که در نهايت نيز تغيير بنيادی در صدای ساز به اين طريق صورت نمي پذيرد. مثال ديگر را میشود در نوازندگی تار با ناخن زد که آن هم فقط يک رنگ صدايی خاص است و با تغيير در دو صدای نی کاملا متفاوت است.

صداهای شاخص نی دو نوع است. صدای اول يا همان بم که معمولا مردم صدای نی را در اين فرم مي شناسند. صدای دوم یا همان بم نرم است. این صدا بر اساس طبقه بندی ای که سابقا" به دلیل عدم وجود نت "سی" وجود نداشته و معمولا در گذشته "بم نرم" را جزو سه صدای اصلی (براساس طبقه بندی صدایی قدیم) قرار نمیدادند ولی با تغییراتی که در ساختمان نی از سالها پیش توسط دکتر حسین عمومی در نی بوجود آمده و نت "سی" به نی افزوده شده، باید صدای اوج و غیث را در امتداد بم نرم قرار دهیم. صدای بم صدايی است با حجم صوتی بالا نسبت به اصوات ديگر نی اعم از اينکه به صورت لبی نواخته شود يا دندانی.

audio file بشنوید صدای بم نی را با اجرا محمد موسوی

امروزه هنرجوي نی، ميبايست ابتدا با اين صدا، نوازندگی را شروع کنند. چون هنگامی که هنرجو سعی در توليد صدا از نی مي کند، صدايی دورگه از ساز خارج ميشود که هم شامل صدای اول(بم) و هم شامل فواصل بالای صدای دوم (همان صدای اوج و غیث سابق) است. توضیح آنکه بر اساس طبقه بندی جدید، صدای "بم نرم" از چهار رجیستر صدایی تشکیل شده است: رجیستر اول، از نت "سی" (روی خط دوم حامل با کلید فا) شروع و تا "لا" (روی خط پنجم حامل با کلید فا) ادامه دارد. رجیستر دوم، یا همان صدای اوج سابق، از نت "سی" بالای خط حامل با کلید فا شروع و تا نت "لا" (بین خط دوم و سوم حامل با کلید سل) ادامه دارد.

رجیستر سوم، یا همان صدای غیث سابق، از نت "سل" (روی خط دوم حامل با کلید سل) شروع و تا نت "می" (بین خط چهارم و پنجم حامل با کلید سل) ادامه دارد. رجیستر چهارم، یا همان صدای پس غیث سابق، از نت "دو" (روی خط سوم حامل با کلید سل) و تا نت "فا " (روی آخرین خط حامل با کلید سل) ادامه دارد.

audio file وسعت نی کلید دار در صدای "بم نرم"

لازم به ذکر است که نی توانایی اجرای نت "سل" بالای خط حامل با کلید سل را هم دارد ولی بخاطر مشقاتی که اجرا کردن این نت دارد و نیز صدای نه چندان شفاف ، اکثر نوازندگان نی از اجرای این نت صرف نظر میکنند. برای اجرای این نت میبایست، خود ساز این قابلیت را داشته باشد که میزان هوا، زاویه دمیدن و فرم دهان و زبانی که مخصوص این نت است میباشد را تبدیل به صدا کند. (توضیحات بیشتر در رابطه با طریقه تولید صدای شفاف در رجیسترهای بالای صدای بم نرم در مقالات آتی داده خواهد شد.)

audio file بشنوید نت "سل" بالای خط پنجم حامل (با کلید سل) را در تمپوهای مختلف

اگر در اين حالت مربی او سعی کند صدای ساز هنرجو را به نحوی بسازد که صدای دوم توليد شود چند اشکال پيش ميايد.

اول اينکه هنرجو در ابتدا نميتواند بين رجیستر صدایی دوم و سوم بم نرم، تفاوتی را حس کند، مگر گوش موسيقايی او قوی باشد که اغلب اينگونه نيست و اين باعث ميشود بسا مدتی فرد سعی کرده، صدای دوم را از نی درآورد ولی درعمل صدای سوم يا حتی چهارم را توليد مي کرده و خود متوجه اين موضوع نبوده. زيرا در اوايل نوازندگی، فرد نفس خود را نمي تواند به خوبی کنترل کند و معمولا هوا را با فشار زياد و نوسان بالا وارد نی ميکند.

ولی درصدای بم به علت حجم زیاد این صدا، تبدیل رجیستر اول به رجیسترهای بعدی بم به نسبت بم نرم مشلکتر است و نیاز به فشار بیشتری برای دمیدن دارد،در این حالت نوازنده مبتدی بهتر میتواند روی صدای اول برای کنترل یکنواخت کردن دمیدن مانور دهد.

صدای بم نیز به مانند صدای بم نرم، از چهار رجیستر صدایی تشکیل شده و صرفا" رجیستر اول آن که همان صدای شاخص نی است قابل استفاده میشود و رجیستر های دیگر آن به دلیل نویز زیاد کار برد آنچنانی ندارد.

audio file به نمونه ای از اجرای وسعت نی با صدای بم توجه کنید

البته نت های ابتدایی رجیستر دوم به دلیل اینکه شباهت زیادی با صدای اصلی بم دارند، میتوان از آنها برای امتداد رجیستر اول بم تا یک اکتاو و نیم، یعنی از نت " سی" (روی خط دوم حامل با کلید فا) تا نت "فا" (بین خط اول و دوم روی کلید سل) استفاده کرد.

audio file به نمونه ای از اجرای حسین عمومی در این مورد توجه کنید

دوم فردی که ابتدای نوازندگی خود را با صدای بم شروع کرده به راحتی ميتواند در ادامه صدای دوم را بسازد، زیرا پس از مدتی هنرجو کنترل دميدن در نی را بدست آورده و به ترتيب و توالی نتهای محدوده ی صوتی بم آشنا شده و صدای دوم را نيز که از نظر ترتيب نتها همانند صدای بم است، با اندکی تمرين و بدون اينکه با فواصل ديگر ترکيب شود، ميتواند اجرا کند.

صدای بم را در حالت نوازندگی دندانی نی باید صدای اصلی محسوب کرد، يعنی صدای پايه ای نی همان بم است و صداهای ديگر از مشتقات بم به حساب ميايند. برای روشن شدن مطلب و اينکه بر چه اساس صدای اصلی نی، بم است ميتوان صدای انسان را مثال زد.

صدای طبيعی و اصلی انسان همان صداييست که با آن صحبت ميکنيم و حتی در محدوده طبيعی خود آواز مي خوانيم. حال اگر سعی کنيم از حد صوتی خود فراتر رويم مجبور ميشويم با اندکی تغيير در فرم و استيل صدايی، وارد صدای ديگری شويم که اصطاحاً صدای فالست(folse ) نامگذاری شده است. در نی نيز همين تغييرات را ميتوان ديد. اگر صدای بم را همانند صدای طبيعی انسان در نظر بگيريم، رجیسترهای دوم و سوم نی همان صداهای غير طبيعی يا فالست مي باشد.

+ نوشته شده در  90/03/31ساعت 17:19  توسط اکبر معین نجف ابادی  | 
بنال ای نی که من غم دارم امشب
نه دلسوز و نه همدم دارم امشب
دلم زخم است از دست غم یار
هم از غم چشم مرهم دارم امشب
همه چیزم زیادی میکند، حیف!!!
که یار از این میان کم دارم امشب
چوعصری آمد از در ،گفتم ای دل
همه عیشی فراهم دارم امشب
ندانستم که بوم شام رنگین
به بام روز خرم دارم امشب
برفت و کوره ام در سینه افروخت
ببین آه دمادم دارم امشب
به دل جشن عروسی وعده کردم
ندانستم که ماتم دارم امشب
درآمد یار و گفتم دم گرفتی
دمم رفت و همه غم دارم امشب
به امید اینکه گل تا صبحدم هست
به مژگان اشک شبنم دارم امشب
مگر آبستن عیسی است طبعم
که در دل بار مریم دارم امشب
سر دل کندن از لعل نگارین
عجب نقشی به خاتم دارم امشب
اگر روئین تنی باشم به همت
غمی همتای رستم دارم امشب
غم دل با که گویم شهریارا
که محرومش زمحرم دارم امشب
__________________
پرستو آفلاين است  
+ نوشته شده در  89/04/09ساعت 17:3  توسط اکبر معین نجف ابادی  | 

ني حديث راه پرخون مي كند     قصه هاي عشق مجنون مي كند

هميشه موسيقي در زندگي انسان موثر بوده و اين را همه حس كرده و لمس كرده اند و حتي محققان روي اين مسئله تحقيقات فراواني انجام داده اند و تاثير موسيقي را بر روان و احساس انسان و حتي حيوانات و گياهان اثبات كرده اند.ني نامــه

اما مطلبي كه در زير مي نويسم گوياي تاثير اعجاب انگيز ني ، بعنوان احساسي ترين ساز نسبت به عواطف و علايق بشري است ، چون ني بعد از آواز بعنوان حنجره دوم انسان به حساب مي آيد. و از آنجا كه به گفته ي بسياري از اساتيد اگر ني را از روي دل نواخت مي توان حتي بر روي حيوانات هم اثر گذاشت .

مطلب زير شرح خلاصه اي از نجات دو نوجوان بوسيله نواي گرم و حيات بخش ني مي باشد:

روز شنبه مورخ 16/4/86  ساعت  22:00   شبكه سه سيما برنامه مستندي پخش كرد كه موضوع آن نجات يك نوجوان بوسيله صداي ني بود آن هم پاي چوبه دار ، جالب اينكه علاوه برنجات جان خودش جان يك نوجوان ديگر هم نجات داد يعني اولياي دم پس از شنيدن صداي ني رضايت دادند .

سينا پايمرد 17ساله در سال 83 جواني رادر يك درگيري به قتل رسانده بود كه با حكم قضات شعبه 71 دادگاه كيفري استان تهران به قصاص محكوم شده بود. حكم اعدام سينا پس از اين ماجرا از سوي قضات ديوان نيز تاييد شد اما در نهايت ، سحرگاه روز اعدام با موافقت اولياي دم پرونده سينا 17 ساله براي بار ديگر به زندگي برگردانده شد.

سينا پاي چوبه‌‌دار ني نواخت

ساعت 5 صبح آخرين چهارشنبه شهريور 85 است و دو محكوم به مرگ (سينا و علي) را جهت اعدام به پاي چوبه دار مي برند.

شيون‌هاي خانواده‌هايشان بالا مي گيرد ، افسر جانشين از در زندان بيرون مي‌آ‌يد و از خانواده دو محكوم به مرگ (سينا و علي) مي‌خواهد تا محل را ترك نكنند. اميد در دل دو خانواده جان مي‌گيرد و در ميان اشك مادران آنها لبخند كمرنگي نمايان مي‌شود.

پدر سينا پايمرد روز گذشته را اينچنين وصف كرده است: حوالي ساعت 5 صبح من همراه همسر و پسر كوچكترم مقابل در بودم. هر طور كه مي‌شد از مسوولان خواستم تا بگذارند براي يك‌بار ديگر سينا را ببينم. كسي حرف‌هايم را گوش نمي‌كرد. شايد مسوولان نمي‌شنيدند كه چه مي‌گويم. وقتي افسر جانشين را ديدم در يك لحظه فكر كردم سينا را بالاي چوبه‌دار بردند اما او گفت كه سينا سازش را مي‌خواهد.سينا ني مي‌زند. ساز را به او دادم. جابري- قاضي اجراي احكام- ساز را بازرسي كرد و آن را به سينا داد.

سينا در پاي چوبه‌دار به عنوان آخرين خواسته‌اش سازش را خواسته بود. مسوولان ساز را به دست پسرم رساندند و سينا پاي چوبه‌دار شروع به نواختن ني كرد.

سيناي نوجوان من كه در اين چند سال گويا سال‌ها بزرگ‌تر شده است ني زد و همه خانواده‌هايي كه در محوطه حضور داشتند با صداي ني سينا گريستند.

يكي از زناني كه در محوطه بود و گويا اولياي دم پرونده ديگري بود با شنيدن صداي ني سينا نزد طرف ديگر پرونده رفت و رضايتش را اعلام كرد. سپس نزد خانواده ولي دم پرونده‌ها رفت و از آنها خواست تا آنها هم راضي به رضايت بشوند.

اولياي دم پرونده طرف ما هم از آنجا كه انسان‌هايي تحصيلكرده و محترم بودند، با شنيدن حرف‌هاي اين زن رضايتشان را اعلام كردند.

 

دومين نجات‌يافته از اعدام

محكوم به مرگ ديگري كه قرار بود سحرگاه روز گذشته در محوطه زندان اوين تهران اعدام شود، پسر جواني به نام علي بود كه اواخر اسفندماه سال 82 جوان ديگري را به قتل رسانده بود.

بله سينا درست تصميم گرفت و ني كار خودش را كرد. دو نفر كه متهم به قتل غير عمد بودن نجات يافتند.

منبع خبر :

روزنامه كيهــــــان

 

وبلاگ فرياد سكوت


+ نوشته شده در  یکشنبه سی و یکم تیر 1386ساعت 10:32  توسط قاسم بحرانی  |  58 نظر
داشتم خبرهای موسیقی را می خواندم که به این خبر برخوردم خیلی خوشحال شدم که دوباره استاد ناهید به همراه گروه مولوی به صحنه می آید و می نوازد به همین دلیل گفتم مطلب را تو وبلاگ بنویسم دوستان هم استفاده کنند.

اركستر سنتي دفتر موسيقي به سرپرستي و آهنگسازي «محمدجليل عندليبي» به همراه «حسن ناهيد»،«هادي منتظري» و «بهنام واداني» 20 تا 22 تيرماه در تالار وحدت به اجراي برنامه مي‌پردازد.
«محمدجليل عندليبي»  گفت:اين كنسرت را در دو بخش با عنوان سيد اعظم و به ياد «منصور سينكي» برگزار مي‌كنيم كه در بخش اول به همراه تكنوازاني چون «حسن ناهيد»،«هادي منتظري»، «بهنام واداني» و بنده قطعاتي را در دستگاه‌هاي ابوعطا، شوشتري ،سه‌گاه اجرا خواهيم كرد.همچنين در بخش دوم كه به ياد مرحوم «سينكي» يكي از اعضاي گروه به روي صحنه مي‌رويم، در دستگاه‌هاي نوا، دشتي و فرود به شور به اجرا مي‌پردازيم و در نهايت كنسرتمان را با اجراي يك قطعه كردي و سماء به پايان مي‌بريم.

 
وي افزود: قطعات اين كنسرت بر اساس اشعاري از «سعدي»،«عارف نقش بندي»، «شيخ بهايي»و «شاهرخ اورامي» شكل گرفته كه توسط 4 خواننده اجرا خواهند شد.



اين نوازنده سنتور در خصوص انتخاب 4 خواننده براي اين كنسرت اظهار داشت: من احساس كردم مردم از يك خوانندگي خسته شده‌اند به اين دليل با يك نوع‌آوري جديد 4 خواننده را در كنار گروه كر قرار داده‌ام كه به صورت سوال و جواب با هم نجوا كنند.



سرپرست گروه مولانا درباره قطعه سيداعظم كه قرار است در بخش اول اين كنسرت اجرا شود،گفت: من اين كار را به توصيه و سفارش كسي نساخته‌ام بلكه از آنجايي كه در يك خانواده اهل عرفان و هنر تربيت يافته‌ام اقدام به ساخت چنين قطعه‌اي كردم.



وي با بيان اينكه اين قطعه پيامي به جهان است، بيان داشت: در اين قطعه به جاي تعريف از حضرت محمد(ص)،آرمان‌هاي ايشان را با عنوان امت واحد، صلح، آرامش، نيك بختي و نيك ورزي با زبان پرنفوذ موسيقي بيان كرده‌ام.


+ نوشته شده در  87/05/28ساعت 23:47  توسط اکبر معین نجف ابادی  | 

يكي از مهمترين كارها براي صاف شدن صداي ني و همچنين جلوگيري ازباقي ماندن رطوبت دهان درون ني روغنكاري ني مي باشد كه با توجه به عمر ني فرق مي كند .

شيوه اي كه من براي روغنكاري ني بكار مي برم به شرح ذيل مي باشد .

روغنكاري ني هايي كه تازه مورد استفاده قرار مي گيرد :

از آنجا كه ني هايي كه نو هستند و تازه سوراخ شده اند ( يا بقول ما تازه داغ شدن) بوي سوختگي و دود مي دهند حتي موقع نوازندگي اين بو و خاك اره آن وارد حلق مي شود و روي نوازندگي اثر نامطلوب مي گذارد لذا ما بايد طوري ني را روغنكاري كنيم كه بطور كامل ني تميز شود . و در اين موقع بايد حداقل هر 10 روز يكبار روغنكار شود تا مدت دو يا سه ماه .

اما ني هايي كه بيشتر از 6 ماه از عمرشان مي گذرد فقط هر يك ماه يكبار روغنكاري شوند كافي است.

دوستان بياد داشته باشيد كه روغنكاري زياد باعث خفه شدن ني مي شود. ( اين را بر اساس تجربه خودم ميگم كه 5 سال پيش اولين ني كه گرفتم خيلي روغنكاري كردم و خفه شد .)

براي روغنكاري شيوه هاي متفاوتي بكار مي برند بعضي ني را توي لوله پر از روغن ميگذارند كه زياد مطلوب نيست يا سوراغهاي ني رو مي بندد و ني را پر از روغن مي كنند كه باز هم مطلوب نيست بهترين شيوه اي كه من با تجره خودم به آن رسيده ام اين است كه :

بايد يك نخ حدودا يك متري را يك سر آن يك ميخ و سر ديگر آن تكه اي اسفنج ببنديم ( اندازه اسفنج زياد بزرگ نباشد طوري باشد كه با كمي كشيدن جمع شود و از درون ني عبور كند .)

ابتدا سري ني را برميداريم ، ميخ را از بالاي ني وارد مي كنيم و نخ را بالا نگه مي داريم و ني را تكان مي دهيم تا نخ از ني عبور كرده و از پايين ني بيرون بيايد. حالا ني را مي گذاريم و اسفنج را آغشته به روغن مي كنم و از زير ميخ را مي كشيم تا اسفنج طول ني را طي كند واز پايين ني بيرون بيايد كه هم ني را روغنكاري كند و هم آنرا تميز كند ، حالا يكبار ديگر از قسمت پايين ني يا دم ني اين كار را انجام مي دهيم  .

حالا بايد ني را كنار يك ديوار تكيه داد و زير آن هم يك ظرف گذاشت كه روغن آن خالي شود براي اين كار بايد چند ساعت بعد حالت ني را تغيير داد يعني سر و ته آن را جابجا كرد تا ني كاملا خالي شود بعد ني را از بيرون با يك پارچه تميز پاك مي كنيم .

 

نكته مهم : روغني كه انتخاب مي كنيم بايد روغن مايع باشد كه در بازار موجود است ضمنا روغن بايد هيچ بويي نداشته باشد و از روغن زيتون هم در صورتی که تصفیه شده و بی بو باشد استفاده شود چون باعث می شود که روغن درون نی ماسیدگی پیدا نکند.     


+ نوشته شده در  87/05/28ساعت 23:1  توسط اکبر معین نجف ابادی  | 

روايت «حسن كسايي» از

«قصه‌هاي عشق مجنون»

 

خبرگزاري فارس: سيد‌عباس سجادي مدير امور موسيقي سازمان گفت: تازه‌ترين اثر «حسن كسايي» استاد ني، با عنوان «قصه‌هاي عشق مجنون» به زودي منتشر خواهد شد.

به گزارش خبرگزاري فارس به نقل از روابط عمومي معاونت هنري سازمان فرهنگي هنري شهرداري تهران، سجادي در اين خصوص گفت: قصه‌هاي عشق مجنون، حاوي اشعاري از مولانا جلال‌الدين بلخي است كه توسط رضا معيني حكايت مي‌شود و نوازندگان سازهاي كوبه‌اي همايون نصيري، محمود رفيعيان، حسن آزده فر، سام خاجه وند و شاهين شيخ بهايي، استاد كسايي را همراهي مي‌كنند.
اين اثر منحصر به فرد از محصولات موسسه نغمه شهر است كه توسط مديريت امور موسيقي معاونت هنري سازمان فرهنگي هنري شهرداري تهران به زودي منتشر و در اختيار علاقه‌مندان قرار خواهد گرفت.
وي همچنين گفت: اين آلبوم همراه با كتابچه‌اي حاوي مطالبي از بزرگان موسيقي و شعر است.
گفتني است:اين اثر سال گذشته با همكاري شهرام ميرجلالي و محمد‌جواد كسايي و با صدابرداري حسن و حميد عسگري ضبط و قطعاتي در ماهور، شكسته، شوشتري، نوا، بيات اصفهان، مخالف سه گاه، ابوعطا، دشتي، افشاري و شور با اشعار مولانا همراه شده است.

+ نوشته شده در  87/05/28ساعت 22:50  توسط اکبر معین نجف ابادی  | 
درآوردن صداي ني با حنجره توسط شبان ايراني - ويدئو
  تعداد نمایش : 72 | تاریخ : ۸۶ , ۱۰ , ۱۷
نویسنده (مدیریت)
+ نوشته شده در  87/02/18ساعت 0:56  توسط اکبر معین نجف ابادی  | 
پنج شنبه 16 شهريور 1385
نسخه چاپ - ارسال براي دوستان

نام ، صدا و آوازه ني در عصر ما بيشترين آميختگي را پس از ساز و نام استاد حسن کسايي با ساز و نام حسن ناهيد داشته است. ناهيد هنرمندي است خود آموخته که شيفتگي و عشق به صداي ساز کسايي او را به اين حيطه کشانده است.



منبع : جام جم

ادامه مطلب
+ نوشته شده در  87/01/27ساعت 15:5  توسط اکبر معین نجف ابادی  | 
خب اگه خدا بخواد كه میخواد ، میخوام یخورده راجع به نی بنویسم
نی یه ساز بادیه
قدیمی ترین ساز كشف شده ی ساخته ی دست بشره و تنها سازیه كه با آدم حرف میزنه
یعنی زبونش با زبون آدم همخونی داره
اینكه میگن قدیمی ترین ساز بیشتر به علت این بوده كه اقوام قدیم گله دار و رمه دار و چوپان بودن و براشون غیر از كاربرد ذوقی و هنری ، كاربرد كاری هم داشته
در ضمن سخت ترین سازیه كه میشه یاد گرفت و وقتی یاد بگیری راحت ترین سازیه كه میشه باهاش هر چیزی زد
میشه یه مجلس عروسی راه انداخت و همه رو به وجد آورد یا همون موقع اشك ملت رو دراورد
تو سازهایی كه همنوازی میكنن صدای مشخص و تك و واضحی داره و كلا وسیله ی خوبیه برای پر كردن خلوت تنهایی و خلوت غیر تنهایی!
لااقل اصالتش از گیتار خیلی بیشتره كه شیش ماه زیر تختم خاك خورد
البته بازم دلیل نمیشه ، بالاخره هر كی یه سلیقه ای داره
اما نی همونطوری كه از اسمش پیداست از نی درست میشه!!
(قضیه ی چشم بسته غیب گفتنه)
نی رو می بُرند و بعد صاف میكنند و نی كه یك لوله ی توخالی شده است را دود می دهند و با فاصله های معین و استانداردی با میل داغ (یا یه چیزی تو همین مایه ها) سوراخ میكنند و بند های نی را میبندند
نی آماده شده ی معمولی كه در بازار موجود است هفت بند دارد و شش سوراخ
یك سوراخ در بند ششم بلافاصله بعد از آن یك سوراخ در بند پنجم و با كمی فاصله در همان بند دو سوراخ دیگر
دو سوراخ باقیمانده در بند چهارم یكی بلافاصله بعد از سوراخ های بند پنجم و دیگری سه انگشت بالاتر و درست در نقطه ی مقابل قرار دارد
قیمت نی از شش هزار تومان تا هشتاد هزار تومان و بسته به شخص سازنده و نقش مُهر او بر بدنه ی نی و درجه ی نی متغیر است (قیمتها در سال 1383 شمسی!)
معمولا نی پیشنهادی برای شروع تا مدت پنج الی هفت سال اول نی بیات ( سُل - sol ) است كه قیمت تقریبی آن بیست هزار تومان است
نی را بدون سه چیز نمیتوان یاد گرفت
1- نی 2- استاد 3- تمرین

شروع
1- برای دمیدن (نواختن ، نوازش) نی باید لبه ی آن را بین دو دندان جلو (ثنایا) قرار داد به طوری كه قطر دوار آن اگر راست دست هستید به سمت راست و اگر چپ دست هستید به سمت چپ باشد
2- با لبهای بالا و پایین باید نی را كاملا پوشاند تا هوای اضافی از نی خارج نشود (توجه داشته باشید كه ماتیك و روژ لبتون می ماله به لب نی و ...!)
3- در هنگام دمیدن در نی ، زبان كاملا ثابت و بدون حركت است
4- قرار دادن زبان و فرم آن دو حالت دارد اول آنكه نوك زبان زیر نی قرار بگیرد و دوم آنكه شكم زبان و پهنای آن زیر نی قرار بگیرد و این بستگی به خود فرد دارد كه چطور راحت تر باشد
5- زبان مثل ناودانی عمل می كند كه كارش هدایت هوا به درون نی است ، پس به هیچ وجه نباید هنگام دمیدن آن را تكان داد
6- نباید به زبان حالت عضلانی و سفت داد یا خیلی شل كرد و یا به طرفین كشاند (حالت عادی و ریلكس)
7- زبان به نوك دندانهای فك پایین چسبیده و یك یا یك و نیم سانت از زبان زیر نی قرار میگیرد و از یك طرف به درون نی می دمیم تا صدا استخراج شود
8- باید روبروی آینه تمرین شود تا خود را دید! (مهم)
9- نی را باید كاملا خوش فرم و خوش استیل و خوش تیپ گرفت!!
10- زبان نباید از حد دندان به بیرون تجاوز كند
11- زبان باید طوری قرار بگیرد كه مانع ورود هوا به درون نی شود
12- از نزدیك ترین جای دهان باید خیلی راحت و آسوده در نی دمید!!
فقط یه نكته
اگر جلسه ی اول سرتون گیج و چشمتون سیاهی رفت در اثر زیاد فوت كردنه و تموم شدن انرژی و اكسیژن مغزتون!!
فقط بذارینش كنار و یه كم استراحت كنین...
خلاصه اینكه تا نگیرید دستتون هیچكدوم از اینا رو نمیفهمین
ساز خوبیه برای همیشه هم میمونه
سبكه و حمل و نقلش هم راحته و مثل گیتار آدم رو از كت و كول نمیندازه
خلاصه من كه لرد مملكتم خوشم اومده
در ضمن به زودی میخوام تدریس خصوصی نی هم راه بندازم كه حسابی مشعوف بشین
تا درس بعدی
اگر حالش رو داشته باشم
ارادت
پاینده باشید و سلامت
تابعد

+ نوشته شده در  87/01/27ساعت 14:46  توسط اکبر معین نجف ابادی  | 
 

نی

حکایت نی از آنجا آغاز شد که باد بر نی های شکسته نیزار وزیدن گرفت و غمگین ترین سرود هستی در دل طبیعت طنین انداخت . سالیانی بسیار گذشت تا نوای نی به گوش مخاطب اصلی خود رسید و بدین سان به صورت نخستین معلم اولین ساز انسان های آغازین درآمد؛ اگرچه زمان زیادی لازم بود تا بشر با نوای نی انس و الفت بگیرد و بتواند در آن بدمد و صدای آن را تقلید کند . اعتقاد به تاثیر جادوئی نی بر روح انسان چنان بوده است که در مصر باستان آن را کنار اجساد مومیائی شده به خاک می سپردند . این ساز در هندوستان مقدس است,زیرا کریشنا,همیشه آن را باخود همراه داشته است . نوازنده این ساز از خدایان بوده است .در افریقا برای ارتباط با ارواح نیاکان و دعا ونیایش- برای بارش باران و شفای بیماران از این ساز استفاده می کنند ,و با بینی در آن می دمند زیرا اعتقاد دارند که بازدم خارج شده از بینی دارای روح و احساس است و در انسان قدرت روحی ایجاد می کند . پیشینه تاریخی نی در ایران زمین به زمان های بسیار دور برمی گردد ,به طوری که آثار آن بر نگاره ها و کنده کاری ها و همچنین نوشته ها و دفترهای بجا مانده از گذشته پیدا و آشکار است .نی در ادبیات فارسی نیز جایگاه ویژه ای دارد.مولانا جلال الدین با اشعار خود این ساز را در فرهنگ و ادبیات فارسی جاودانه کرده است, در مثنوی شریف مولانا بارها به خوش نفسی نی بر می خوریم .


ادامه مطلب
+ نوشته شده در  87/01/27ساعت 0:50  توسط اکبر معین نجف ابادی  | 

یکی از قدیمیترین سازهای موجود ، نی ایرانی معروف به نی هفت بند می باشد. صدای آسمانی و دل نواز نی ، یکی از دلایلی است که این ساز قدیمی را تا به امروز زنده نگه داشته است. بعد از دهه ۶۰ و تا اواسط دهه ۷۰ هجری شمسی که شاهد پیشرفت نوازندگی در نی و استفاده نی در بسیاری از آثار موسیقی بودیم ، متاسفانه بار دیگر نی ایرانی از موسیقی ایرانی فاصله گرفته و در آثار اخیر موسیقیدانان کشور ، کمتر صدایی از نی به گوش می رسد و نقش آن کم رنگ تر شده است. نی ، دارای محدودیت هایی در نوازندگی و اجرا می باشد و چون سازی است بسیار قدیمی و ساده ، دارای امکانات کمی برای صداسازی است. مثلا عدم وجود نت "سی" برای تکمیل یک گام در صدای بم. نوازندگان حرفه ای صدای نت سی را از سر نی خارج می کنند. برای توضیح بیشتر :

وقتی تمام سوراخ های نی را با انگشت بسته نگه می داریم و در آن می دمیم ، صدای نت دو از آن خارج می شود و با بازکردن سوراخ ها به ترتیب صدای نت های " ر - می کرن - فا - فا دیز - سل " و در آخر با باز گذاشتن تمام سوراخ ها ، صدای نت لا شنیده می شود. بنابراین گام موسیقی نا تمام می ماند. نت باقی مانده یعنی "سی" با یک حرکت تکنیکی در نوازندگی ، از سر نی و نزدیک دهان نوازنده ، نواخته میشود و البته با توجه به مهارت نوازنده و تجربه او ، این صداها دارای تفاوت هایی است. به هر طریق ، از گذشته تا به امروز راه های مختلفی برای برطرف کردن این مشکل مطرح شده است :

مثلا ایجاد یک سوراخ بالاتر از سوراخ انتهایی ، تقریبا وسط نی ! و یا بعضی از اساتید پیشنهاد ساخت "نی کلید دار" که دارای کلیدی برای اجرای نت "سی" می باشد را ، داده بودند. هر کدام از این راه حل ها به علتی مورد استفاده قرار نگرفته است. علاوه بر نکته گفته شده ، مساله دیگری نیز وجود دارد و آن نبود ربع پرده و نیم پرده ( البته به غیر از فا و می ) بر روی سوراخ های نی است که نوازنده باید با مهارت و تجربه کافی با استفاده از انگشتان خود و گرفتن نیمی از سوراخ ، صدای های میانی بین نت ها را ایجاد کند. مساله دیگر این است که نی قابلیت اجرای کوک های مختلف متناسب با ساز های دیگر را ندارد. که به همین علت نی را در اندازه های مختلف و کوتاه و بلند می سازند که نی های کوتاه دارای صدای زیر و نی های بلند دارای صدای بم تری می باشند. البته نی که من در بالا نت های آن را توضیح دادم ، نی سل کوک است که به نی دیاپازون هم معروف است.

با وجود تمام محدودیت های بالا چند نکته است که نی را متمایز از سازهای دیگر می کند و ویژگی های نامحدود آن را برای ما عیان می کند :

  1. تمام محدودیت های گفته شده با تمرین و کسب تجربه در نوازندگی و آموزش برخی تکنیک ها در نی نوازی قابل حل هستند و مانعی برای نواختن اصولی و اجرای دستگاه ها و ردیف های موسیقی ایرانی نیستند. با تمرین و فراگیری تکنیک های نی نوازی نزد اساتید برجسته ، به راحتی می توان نواقص موجود را برطرف کرد.
  2. بهترین وسیله برای ایجاد اصوات موسیقی به طور طبیعی و دلنشین در هنگام آوازخوانی ، حلق انسان می باشد. که ما در آواز ها از تحریر ها به همین منظور استفاده می کنیم. نزدیکترین و شبیه ترین ساز  به صدای انسان ، ساز نی می باشد. که علت آن شباهت ایجاد صدا بین ساز نی و حلق انسان می باشد. بنابراین در آواز های ایرانی ، بهترین مکمل برای آواز و دلنشین تر شدن آن ، استفاده از نی می باشد.
  3. نی ، یکی از سازهایی است که دارای هارمونی و هماهنگی ، با صدای دیگر سازهای ایرانی است. یعنی ترکیب صوتی از نی و دیگر ساز ها مثل تار و سه تار و ... بسیار زیبا و قابل قبول برای شنونده است.
  4. صدای نی از درون آدمی بر می خیزد و نشان دهنده فضای درونی هنرمند است. و به اعتقاد بسیاری صدای نی ، نماد روح بشری است تا آن جا که حضرت مولانا از نی به عنوان نماد عارف و انسان متصل به عالم معنا ، نام میبرد. نا محدود بودن نی در نوع صدای آن و سادگی منحصر بفرد آن در میان سازهای دیگر ، مستتر است.

آتش عشق است کاندر نی ، فتاد       جوشش عشق است کاندر می ، فتاد

******

نی ، قدیمی ترین ساز ایرانی

در آخر برای علاقمندان به نی و داشتن اطلاعات عمومی طریقه ساخت نی را از کتاب آقای مسعود جاهد در اختیار شما می گذارم. امیدوارم که مطالب گفته شده ، مفید باشد و مورد استفاده قرار گیرد.

طریقه ساخت نی و شیوه نی سازی

۱- زمان چیدن نی : نی تنها سازی است که عوامل مصنوعی در پرورش و ساخت آن نقشی ندارند. این گیاه وحشی و خودرو در دشت و بیابان های حاصلخیز می روید که به مجموعه این زمین ها « نی زار » می گویند. نی به مانند گیاهان دیگر در فصل بهار می روید و در اواخر فصل پاییز و یا اواسط فصل زمستان برداشت می شود. اگر تصمیم ساختن نی را دارید باید توجه داشته باشید که قبل از موعد رسیدن نی را نکنید. نی خوب و خوش صدا باید کاملا «رسیده» و در زمان مناسب بریده شود. اواسط فصل زمستان زمان مناسبی برای چیدن نی است موقعی که هوای سرد در درون جسم آن نفوذ پیدا کرده و جسمش حالت استخوانی به خود گرفته باشد.

۲- مراحل ساخت نی : حداقل زمان ساخت نی ، یک سال بعد از چیدن است. شاخ و برگ های نی را پس از چیدن فورا اصلاح و تمیز کنید. در ابتدا مقابل آفتاب قرار ندهید. حتما باید به دور از آفتاب و در سایه نگه داری شود تا به مرور زمان به طور طبیعی در مدت تعیین شده خشک شود. سپس در اوایل تابستان به مدت یک ماه مقابل آفتاب بگذارید. بهترین و خوش صداترین نی در مناطق خشک کویری در کناره های قنات و جوی آب می روید. هنگام چیدن توجه داشته باشید که قطر نی گرد بوده و یا اصطلاحا پخ نباشد و اندازه آن ۵/۲ ( دو و نیم ) سانتی متر باشد. یک از ویژگی های نی خوب اینست که قطر آن از قسمت بالا تا انتها به ترتیب نازکتر و بندهای آن نیز به ترتیب کوتاه تر شود. در اصطلاح به آن "دم ماری" می گویند. موقع چیدن با دقت از پایین به اندازه ۱۱ الی ۱۲ بند قطع کنید تا در انتخاب اندازه و کوک دلخواهتان آزادی عمل داشته باشید. از میان یازده بند ، هفت بند را انتخاب کنید و بند اول و هفتم را تعیین کنید و با چسب کاغذی بچسبانید. یکایک بندها را با فاصله ای مشخص روی اجاق گاز بگیرید سپس زیر پای تان قرار دهید و تا صاف شدن قوس نی نگه دارید. پس از صاف شدن هفت بند انتخابی را با اره مویی ببرید. داخل نی را از گره اول تا ششم با مته شماره ۱۰ میلیمتری شوراخ کنید. ترجیحا بند اول یک میلی متر گشادتر از سوراخ بندهای دیگر باشد.

۳- علامت گذاری سوراخ های نی  :

  • نت های Mi و Sol ( سوراخ دوم و پنجم ) : اولین علامت گذاری روی بندهای چهارم و پنجم ( نت های Mi و Sol ) کمی بالاتر از چین و چروک گره صورت می گیرد.
  • نت Fa ( سوراخ سوم ) : برای تعیین نت Fa فاصله نتهای Mi و Sol را اندازه گیری کنید. اندازه مشخص شده را تقسیم بر دو کنید و اندازه به دست آمده را 5/0 ( نیم ) سانتی متر به آن اضافه کنید. مثلا اگر فاصله دو نت Mi و Sol ده سانتی متر باشد فاصله دو نت Mi و Fa  پنج و نیم سانتی متر می گردد.
  • نت Fadiese ( سوراخ چهارم ) : ما بین دو نت Fa و Sol نت Fadiese رار می گیرد. غلامت گذاری آن به همین شکل یعنی از نصف فاصله دو نت با 5/0 ( نیم ) سانتی متر بیشتر مشخص می شود.
  • نت La ( سوراخ ششم ) : برای تعیین نت La فاصله دو نت Fa و Sol را اندازه گیری کنید و 5/0 (نیم) سانتی متر به آن بیافزایید.
  • نت های D0 - Re ( سوراخ اول ) : با افزودن 5/0 (نیم ) سانتی متر به اندازه دو نت Mi و Fa نت های Re یا Do به دست می آید.

4- طرز سوراخ کردن نی  : بعد از علامت گذاری بهترین و راحت ترین وسیله برای سوراخ کردن نی دستگاه هویه برقی ۱۰۰ وات است. نوک هویه را با سنگ جوشکاری تیز کنید. نوک هویه را پس از چند دقیقه روی علامت بگذارید و به آرامی فشار دهید. سپس برای جلوگیری از سوختن حاشیه سوراخ فورا دستمال نیمه خیس شده را روی سوراخ آن بگذارید و با سمباده چوب درون هر کدام از سوراخ های نی را پرداخت کنید. البته قط نوک هویه باید ۹ الی ۱۰ میلی متر باشد. برای بریدن قسمت بند اول به نصف اندازه بند دوم یک سانتی متر اضافه کنید و نیز برای بند هفتم انتهای سوراخ دوم تا گره چهارم را اندازه گیری کنید و 5/0 ( نیم ) سانتی متر به آن بیافزایید.

اگر نی را کنار دیوار تکیه بدهید طبیعتا بعلت خاصیت انعطاف پذیری اش به مرور کج و قوس بر می دارد. از اینرو نی باید در درون " کاور " نگهداری شود. در صورت کج شدن سوراخ ها را با چسب ببندید و مجددا مراحل صاف کردن را انجام دهید. 


این مطلب از وبلاگ دود عود می باشد


+ نوشته شده در  87/01/27ساعت 0:44  توسط اکبر معین نجف ابادی  | 
سازی است که ذاتاً نا کوک است و نمی توان گفت که نی ای وجود دارد که تماماً کوک است و ژوست می خواند.اين شما هستيد که بايد صدای صحيح را از نی اخذ کنيد.اگر گوش شما آنقدر قوی نشده که بتوانيد صدای نت صحيح را بشناسيد به شما پيشنهاد می شود که در هنگام خريد ساز از کسی که دارای گوشی قوی وسابقه طولانی تری نسبت به شما هست کمک بگيريد.

حال اگر می خواهيد بدانيد که نی ای که قصد خريد آن را داريد جنس خوبی دارد يا نه؟و يا اينکه آیا صدای بم قوی و خوبی دارد؟می توانيد نی را در حالی که تمام سوراخهای آن را با انگشتان پوشانده ايد در جايی پرنور(مخصوصاً در نزديکی نور خورشيد)برده و از سوراخ بالای نی درون آن را نگاه کنيد.درون نی،نوری قرمز رنگ ديده می شود که بر اثر عبور نور از خارج به داخل نی است؛هر چه شدت اين نور بيشتر باشد نی دارای جنس بهتر و صدای بم تری است که معمولا در نی های اطراف کاشان،سمنان ومنطق کويری به علت نازک بودن،صدای بم قوی تری نسبت به ساير مناطق دارند.

از نی سازان خوب می توان بيات،نوروزی،سياوش پور،رمضانی و... نام برد،که علاوه بر جنس و کوک خوب قيمت مناسبی هم دارند.  

+ نوشته شده در  87/01/10ساعت 15:23  توسط اکبر معین نجف ابادی  | 
روش صحيح قرار گرفتن زبان در نی نوازی

در نوازندگی نی به شيوه دندانی،زبان به دو حالت قرار می گيرد که در يک حالت زبان گرد می شود و نوک زبان پشت دندانهای جلوی فک پايين می چسبد و در حالت ديگر نوک زبان به صورت آزاد و راحت به لبه يا کناره نی می چسبد.روش صحيح قرار گرفتن زبان در نی به گفته استاد کسايی که شديداً روی اين مطلب تاکيد دارند،حالت دوم است.استاد کسايی بارها و بارها به اين نکته اشاره داشته اند که نوک زبان بايد به نوک لبه نی بچسبد.وشديدا حالت های ديگر را رد می کند.البته بهتر بودن اين حالت نيز ثابت شده است.صدای بم قوی تر و اوج و غيث شفاف تر از مزيتهای اين حالت قرار گرفتن زبان است.

+ نوشته شده در  87/01/10ساعت 15:22  توسط اکبر معین نجف ابادی  | 
 روش جديد دميدن در نی

مسلماً از وقتی که روش نوازندگی با دندان ابداع شد،نفس از طریق شکم به سمت نی فرستاده می شد.یعنی ابتدا شکم از هوا پرشده و سپس با منقبض کردن عضلات شکم هوا به سمت نی فرستاده می شد.بیشتر نوازندگان هنوزاز این روش استفاده می کنند.استفاده از این روش باعث تلف شدن انرژی زیادی می شود که موجب خستگی در عضلات نوازنده می شود.البته شاید کسانی که سالهاست با این روش نوازندگی می کنند،به این خستگی ها عادت کرده و به اصطلاح عضلاتشان ورزیده شده باشد.اما نکته مهم این است که وقتی می توان با انرژی کمتری نوازندگی کرد چه لزومی دارد به جسممان فشار وارد کنیم؛در ضمن به هنگام کهولت سن با مشکلات بسیاری روبرو خواهیم شد.

چند سالی است که ازروش جدیدی برای دمیدن در نی استفاده می شود که گفته می شود از ابداعات استاد محمد علی کیانی نژاد است.دراین روش به جای اینکه هوا را از شکم به نی بدمیم،توسط لب آنرا به درون نی پیستوله می کنیم.یعنی هوا از نزدیکترین نقطه به سر نی و با فشار وارد آن می شود.در این روش بدن سیر طبیعی دم وبازدم خود ار طی می کند و به جای آنکه به جسممان فشار وارد کنیم تا هوا را به دروننی بفرستیم،توسط لب و با فشاری اندک،مقدار کمی از هوا را به صورت فشرده وارد نی می کنیم.این روش علاوه بر مصرف انرژی کم باعث می شود،بمی پر وقوی وصدایی ژوست و واضح را از نی اخذ کنیم.با استفاده از این شیوه نت سل صدای پس غیث نیز راحت تر اخذ می شود.گفته می شود که استاد کسایی نیز در حال حاضر از این شیوه برای نوازندگی استفاده می کنند.

عزیزانی که مایلند اطلاعات بیشتری از این نوع دمیدن کسب کنند می توانند از طریق پست الکترونیک با Email: ney_navazan@yahoo.com مکاتبه کنند.

+ نوشته شده در  87/01/10ساعت 15:22  توسط اکبر معین نجف ابادی  | 
دو ساعت صمصميت در ملاقات با استاد محمد بيات

در اولین قدم برای ارتباط بین علاقه مندان وهنرجویان با اساتید به سراغ استادی رفتم که زیاد به خدمات ایشان توجهی نمی شود.استاد محمد بیات ،نی ساز مشهور و بزرگ کشور.

طی دو ساعت صحبت بااین استاد بزرگ وبا اخلاق درسهای زیادی گرفتم (جای همه علاقه مندان خالی).از همه چیز جالبتربرایم لبخندهای مهرانگیز استاد بود که حتی یک لحظه از لبشان محو نمی شد،هر چند متاسفانه چند لبخند تلخ هم میان درددلها بر روی لبشان نقش بست اما.....

در این دیدار قصد من بیشتر معرفی استاد به هنر جویان وعلاقه مندان است،پس سریعتر به سر اصل مطلب یعنی زندگی نامه استاد از زبان خودشان میروم:

من در تاریخ ۲/۴/۱۳۲۳دریکی از روستاهای شهرستان ملایر به دنیا آمدم،دو ساله بودم که به خاطر موقعیت شغلی پدرم به شهرستان ری آمدیم ودراین شهرستان ساکن شدیم.دوره دبستان ودبیرستان را در همین شهرستان گذراندم .پس خدمت سربازی چون آموزش وپرورش اعلام نیاز به مدرس کرده بود و من هم که به کارهای فرهنگی علاقه داشتم درآزمون آن دوره شرکت کردم وبعد از قبولی در آزمون و گذراندن دوره تربیت معلمی به استخدام آموزش و پرورش در آمدم ودر یکی از روستاهای همین شهرستان شروع به تدریس کردم.

یکی از بستگان ما که در سنگسر زندگی می کردند و نی را به شیوه محلی می نواختند ،هرگاه برای دیدار ما به منزلمان می آمدند ازایشان می خواستیم که برای ما بنوازند،وایشان هم مقام های محلی را به زیبایی می نواختند که نوازندگی ایشان باعث شد تا من به این ساز علاقه مند شوم وخودم شروع به نواختن این ساز کنم.

به خاطر علاقه به موسیقی به خصوص ساز نی به دنبال فرصتی می گشتم تا بتوانم نوازندگی را برای دل خودم فرا بگیرم؛تا این فرصت به دست آمد و من با استاد گنجه ای و حدادیان که در همین شهرستان اقامت داشتند آشنا شدم.درآن زمان مرکز حفظ و اشاعه موسیقی تازه افتتاح شده بود و اساتیدی چون ذوالفنون،علیزاده،گنجه ای،حدادیان،رضوی سربستانی،بیگجه خانی،مقدسی،موسوی و...

درآنجا مشغول به خدمت گذاری به علاقه مندان بودند واز طرف صداوسیما حمایت می شدند و هنرجو می پذیرفتند.من نیزاز سال ۵۲به این مرکز رفتم وتا زمان انقلاب درمحضراساتید موسوی وحدادیان با ردیف موسیقی آشنا شدم.من که قبل تر هم نی می ساختم پس از ورود به مرکز حفظ واشاعه موسیقی شروع به ساخت اصولی و علمی نی کردم وسالهای زیادی تحقیق ومطالعه،والگوهای زیادی را امتحان کردم تا برای تمام کوکهای نی که ۱۳ کوک هستند الگوی مناسبی پیدا کردم.از همان سال تا به حال این کار را تجربه کردم و تعداد خیلی زیادی نی در کوکهای مختلف ساختم که امروز بیشتر نوازنده هااز آنها استفاده می کنند.من همانطور که نی نوازی را برای دل خودم انجام می دهم نی سازی رانیزبرای دل خودم وخدمت به نی نوازان وهنرمندان انجام می دهم و هنوز هم دقت و وسواس خاصی برای ساخت نی دارم.

به نظر من یادگیری،نوازندگی ومخصوصاً ساخت نی از سایر سازها سخت تر و مشکل تر است،چون کوک ثابتی نداردو هرنی ویژگی های خاص خود را دارد و به همین خاطر نوازندگان یکجور نی نمی زنند و هر کسی صدای نی مخصوص به خودش را داردو همچنین زمان زیادی باید وقت صرف شود تا بتوان از یک صدای مطلوب در نوازندگی نی برخوردار شد.نوازنده نی باید دارای یک فیزیک مناست دهانی ودندانهای مناسب برای نی نوازی باشد.در نوازندگی نی نوازنده باید دارای یک احساس عارفانه،ودرونی پاک برخوردار باشد تا بتواند یک نوازنده خوب شود.

یک هنرمند نبایدهنر خودش را با پول عوض کند،یعنی همه چیزش را به خاطر پول زیرپا بگذارد؛یک هنرمند باید با تمام وجود و احساسش هنرش را عرضه کندتا به دل مردم بنشیند وهمه راضی باشند.

-قیمت نی های شما در بازار بسیار گران است،علت چیست؟اگر کسی از شما نی بخواهد چگونه می تواند تهیه کند؟

- فروشندگان قیمت رامعمولا دو برابر و شاید هم بیشتر روی نی هایی که از من می خرند می کشند و این مقدار در شهرستانها نیز بیشتر می شود.اگر کسی قصد تهیه نی های من را دارد می تواند به کارگاه من بیاید وهر نی ای را که با آن راحت تر است انتخاب کند و من بعد از تست با تیونر و کامل کردن کوکش آن را به وی می دهم.

لحظات خوبی بود؛یک روز خاطره انگیز.استاد قول داد تا مراحل ساخت نی را هم شرح دهد تا علاقه مندان بتوانند با این فن نیز آشنا بشوند.شرح نی سازی از زبان بزرگترین سازنده نی پس دیدار بعدی با ایشان که احتمالاً دو هفته دیگر می باشد در این وبلاگ نوشته خواهد شد.

کسانی که مایلند از شخص استاد بیات و بدون واسطه نی تهیه کنندویا از ایشان سوالی دارند ویا مایلند با این استاد بزرگ ملاقاتی داشته باشند می توانند از طریق پست الکترونیکی ney_navazan@yahoo.com جهت دریافت آدرس و شماره تماس ایشان اقدام کنند

+ نوشته شده در  87/01/10ساعت 15:21  توسط اکبر معین نجف ابادی  | 

درباره ی پیدایش نی داستانهای مختلفی میگویند که بیشتر انها به کشف اسرار مربوط است

     گفته میشود که آتنا در شب ضیافتی،در حضور سایر خدایان نخستین نای را با استخوانهای گوزنی ساخت اما چون تشخیص داد که در حال نواختن نی بدقیافه میشود آن را به دور افکند و مارسیاس آن را تصاحب کرد

در افسانه های مردم فریجی، میداس شاه مردم فریجی در اختلافی که بین آپولون و پان رخ داده بود، به عنوان قاضی انتخاب شد و به نفع پان رای داد و به دستور آپولون که از این داوری به خشم آمده بود، از دو طرف سر میداس دو گوش خر بیرون آمد. میداس نیز با دقت خاصی گوشهای خود را با تاجی که بر سر داشت پنهان میکرد و تنها آرایشگر او از این موضوع خبر داشت و به او گفته شده بود که اگر این راز را فاش کند کشته خواهد شد.سلمانی شاه نیز که نمیتوانست این راز را مخفی نگه دارد حفره ای در زمین ایجاد کردو مطلب را در آنجا گفت. علفهایی که در آن حدود میرویید با وزش باد به جنبش در میامد و چنین زمزمه میکرد: میداس...شاه میداس گوش خر دارد.....و این علفها همان نی بود

در باره ی اسکندر ذوالقرنین نیز همین حکایت ذکر شده و یکی از عللی که به او ذوالقرنین گفته میشده داشتن دو گوش دراز است

در افسانه های محلی مردم قفقاز داستان پیدایش نی به دخترکی نسبت داده شده و لرمانتوف شاعر بزرگ روسی آن را به شعر در آورده که خلاصه آن چنین است

ماهیگیر سرمست در کنار رودخانه نشسته بود و باد نی ها را تکان میداد...باد در نی خشک افتاد و به زبان حال سخن گفت: ای ماهیگیر! من دخترکی زیبا بودم...زن پدر داشتم ...چه اشکهای داغ که در زندان نامادری بر چهره ریختم.نامادری من پسرکی داشت که زیبا و مورد علاقه ی دختران بود.شبی در این کرانه با هم قدم میزدیم.خواست با من در آویزد.نپذیرفتم...با کارد به سینه ی من نواخت و سینه ی من شکافته شد...مرا در همین کرانه ی رود به خاک سپردند و در اینجا از گور من نی سر برآورد...همه ی این نی ها زاده ی این حسرتند...روح من در سینه ی همه ی این نی ها نهفته است...غصه ی من در سینه ی هم نی ها جوش میزند...ای ماهیگیر مرا رها کن و بگذار با غم خود خوش باشم

........و از همین رو مولانا نی نامه را میسراید

+ نوشته شده در  87/01/10ساعت 14:53  توسط اکبر معین نجف ابادی  | 

در آمدی بر سبک های نی نوازی در دوره معاصر:
            
امروزه و در دوره ای که ما زندگی میکنیم از میان سازها و نوازنده ها میتوان گفت که فقط ساز پر رمز و راز نی است که توانسته علارغم وجود همه مشکلات و نارسایی ها به راه خود در جهت انتقال  این امانت به ایندگان این موسیقی اصیل ادامه دهد. هم اینک در کشور و خارج از کشور اساتید بسیار ارزنده ای در رشته نی نوازی وجود دارند که اتفاقا اثرات ماندگاری را نیز خلق کرده اند.و در این میان یک استاد ارشد وجود دارد که جامعه موسیقی باید خواسته یا نا خواسته و پنهان یا پیدا  در مقابل زحمات ایشان سر تعظیم فرود اورند کسی که به تنهایی بار انتقال این هنر را از نسلی دور به نسل حاضر را به دوش کشیده است کسی که این امانت را از سینه استاد خویش گرفته و به رسم امانت ان را به نسل بعد از خود انتقال داده است و او کسی نیست جز استاد مسلم نی ایران مولانا حسن کسایی.در این قسمت تلاش وبلاگ ماهوریان بر ان است تا اجمالا به معرفی اساتید معاصر نی بپردازد.
عنقریب است که از ما اثری باقی نیست                                   

 شیشه بشکسته و می ریخته و ساقی نیست

 

استاد ارشد حسن کسایی:

 

 به راستی اگر استاد جلیل شهناز را خداوندگار تار می نامند , استاد سید حسن کسایی نابغه نی نوازی ایران را باید خداوندگار نی نامید. استاد حسن کسایی در 20 مهر 1307 در خاندان تاجر پیشه کسایی زاده شد.
پدرش سید جواد از افراد متمکن اصفهان بود و با موسیقی انس و الفتی داشت و با هنرمندان ان زمان اصفهان رفت و امد و حشر و نشری عمیق داشت از جمله : سید حسین طاهر زاده, استاد تاج اصفهانی,اکبر خان نوروزی,غلام حسین سارنج, و خاندان بزرگ شهناز.از هنرمندانی بودند که با خانواده کسایی رفت و امد داشتند.
حسن کسایی به توصیه پدرش به محضر استاد مهدی نوایی راه یافت.لازم به ذکر است که نامدار ترین نی نواز ایران در ان زمان نایب اسد اله اصفهانی بودکه حسن کسایی نتوانست از محضر او سود ببرد و نزد شاگرد ایشان به نام مهدی نوایی تلمذ نمود مهدی نوایی نیز از تنها شاگردان نایب بود. وقتی حسین یاوری بهمحضر نایب رسید نایب که در دوران پیری بود یاوری را به شاگرد ارشد خود مهدی نوایی سپرد و بدین ترتیب و به قول خود استاد کسایی یاوری شاگرد دوران شباب و جوانی مهدی نوایی بود و حسن کسایی شاگرد دوران کهولت مهدی نوایی .
پس از فوت حسین یاوری  تنها حسن کسایی باقی ماند که باید بار سنگین مکتب موسیقی اصفهان  را به دوش میکشید. و  به ایندگان انتقال می داد. حسن کسایی پس از دوران کوتاهی که شاگرد مهدی نوایی بود توانست با قریحه بی نظیر خود تحولی عمیق در ساز نی و نی نوازی ایجاد کند و مانند تهرانی در تمپک و عبادی در سه تار نام خود را در تاریخ موسیقی ایران به ثبت رساند.استاد کسایی در همان دوران جوانی به رادیو راه یافت سپس در دوره ای در محضر استاد ابولحسن خان صبا حاضر شد و سالها کسب فیض نمود و به توصیه استاد صبابه عنوان  تکنواز نی در برنامه گلها به هنر نمایی پرداخت و سالها یکی از بهترین نوازندگان برنامه گلها بود.
همچنین ایشان با همکاری بزرگان مکتب اصفهان مرحوم تاج اصفهانی, استاد جلیل شهناز, که از هر دوی اینها با عنوان استاد خود یاد میکند اثار بی بدیلی را خلق کرد .
استاد کسایی در ان دوران چنان به زیبایی دستگاه ها و ردیف های موسیقی را در ساز نی میگنجاند که همه موسیقیدانان وقت را به تشویق وا میداشت و در دادن جواب اوازها  جزء بهترین ها بود.
و بعد ها با عنوان استادی با شمع وجود خویش داشته هایش را به شاگردانش انتقال میداد.
      

  در عالم نی مشعلی افروخته ام                 با شمع وجود خویشتن سوخته ام
    پروانه ام و سوختن پروا   ,  نه                    این خود سوزی ز شمع اموخته ام
 
 

 ویژگی های نوازندگی استاد کسایی:

از ویژگی های نی نوازی استاد کسایی میتوان به صدای بی نظیر ساز او و سنوریته عالی اشاره کرد.همچنین می توان به اجرای استاکاتو ها و پاساژ های عالی که از شگرد های استاد است و واریاسیون های عالیو جمله بندی های موزون و گوش نواز و جواب اواز های بی بدیل در نیم پرده ها و ربع پرده ها اشاره کرد.
استاد کسایی اثار ماندگاری را خلق نموده است از جمله : البوم ازکران زنده رود در ۶ کاست, و البوم پس از سکوت در ۳ کاست , و اثر نی و عود از ایشان به نسل های اینده به یادگار مانده است.
استاد کسایی همچنین مهارت خاصی در سه تار نوازی دارد که ان را از خاندان شهناز و همچنین استاد کامل ابولحسن خان صبا به یادگار دارد. و مخصوصا تبحر ایشان در در اواز ها و تحریر های مکاتب مختلف به خصوص مکتب غنی اصفهان که نشان دهنده ارادت استاد کسایی به مرحوم سید عبدالرحیم اصفهانیو سید حسین طاهر زاده است.
استاد کسایی هم اینک دوران بازنشستگی و کهولت خود را در سرزمین محبوبش اصفهان میگذراند.  عمرش طولانی
  { هنرمند واقعی یک عاشق است و همه عمر به عشق

خود مشغول است با قناعت و تنگدستی تمام عمر در

زاویه می نشیند و به دور از جنجال زندگی میکند و در

عوالم دیگری سیر مینماید از جان شیرین میکاهد و بر

معرفت دیگران می افزاید} 

+ نوشته شده در  87/01/10ساعت 14:45  توسط اکبر معین نجف ابادی  | 
نی، از ساز‌های بادی ایرانی است و جزو سازهای کششی مانند ویولون، کمانچه و ... می‌باشد.

نی ایرانی بر چند نوع است: دوزله، قره نی، نای هفت بند و ...

نای هفت‌بند از گیاه نی ساخته می‌شود و طوری آن را می‌برند که از سر تا ته آن شامل هفت بند شود. نی هفت‌بند یا به اصطلاح نی متشکل از ۵ سوراخ در جلو و یک سوراخ در پشت آن است که توسط انگشتان دوم و چهارم از یک دست و انگشتان اول تا چهارم از دست دیگر پوشیده می‌شوند. وسعت صدای آن به ۳ اکتاو و چند صدا می‌رسد. ۵ صدای بم(۱)، بم نرم (1p یا 1 piano)، زیر، غیث و پس غیث (تا فا) دارد که نت Si در صدای بم آن روی نی وجود ندارد و نوازندگان آن را با لب می‌نوازند.

به طور کلی نی را با جا گرفتن بین دو دندان نیش و گرد کردن زبان در پایین و پشت آن می‌نوازند اما اساتیدی همچون جمشید عندلیبی زبان را در بالا می‌گذارند.

برعکس سازهای دیگر، نی کوک ندارد و برای کوک‌های مختلف سازهای متفاوت ساخته می‌شود. به طوری که Do بلندترین و Do با ۷ فاصله کوتاهترین نی هستند. کوک نی به معنی بم‌ترین صدایی است که از خود بروز می‌دهد، مثلاً کوک Sol در حالت دست بسته (وقتی تمام سوراخ‌ها پوشیده باشند) هارمونیک Sol دارد.

در کل شیوه نی‌نوازی به دو گونه نایب اسدالله و کسایی است. از اساتید می‌توان حسن کسایی، جمشید عندلیبی، محمد موسوی، حسن ناهید و حکمت‌الله ناصری‌نیا را نام برد.

+ نوشته شده در  86/12/27ساعت 23:58  توسط اکبر معین نجف ابادی  | 
سه شنبه 31 مرداد 1385
نسخه چاپ - ارسال براي دوستان

کامل ترین و ظریف ترین آلات مسیقی صدای انسان است و موثر ترین لحن ها در موسیقی , نوایی ست که از حنجره شخص خوش آواز بر آید. علمای ساز شناسی  احتمال می دهند که نخستین باری که بشر خواست نغمه هایی را که به اقتضای حالات مختلف خود از حنجره در می آورد, تقلید کند , به اختراع انواع نای دست یافت. نوای نی بیش از صدای ساز های زهی به صدای انسان شباهت دارد و لذا به طبیعت نزدیک تر است . از این لحاظ این ساز و ساز های مشابه آن از هزاران سال پیش مورد علاقه ی ملل باستان بوده و اخبار و روایات فراوانی در باره ی  آن گفته شده است , از جمله اینکه گفته اند حضرت موسی از هواداران نوازندگان نای بوده و مولانا از نوازندگان معتبر این ساز به شمار می آمده است.همچنین گفته شده که نواختن نی در اسلام تحریم نشده و نوای آن را برای علاج بیماری های روحی مفید و موثر می دانسته اند.


شاید قدیمی ترین مدرک برای موجودیت سازهای بادی , زمان هخامنشیان باشد. در عهد هخامنشیان سه  نوع موسیقی معمول بوده است , موسیقی بزمی , موسیقی مذهبی و موسیقی رزمی و همچنین در رقصها (چه بزمی و چه مذهبی)سرود خواندن نیز معمول بوده است و در پایکوبی های بزمی ساز هایی مانند : نای و سرنای و چغانه و طبل به کار می رفته است.



« ژوستن» تاریخ نویس رومی نوشته است : پارت ها به شرب شراب نیز مهتاد بودند و در مجالس جشن و سرور به حد وفور شراب می نوشیدند , آلات موسیقی آنان عبارت بود از : نای , نی لبک , طبل و دهل.


در کتاب « درر التیجان فی تاریخ اشکان » تالیف محمد حسن خان اعتمادالسلطنه , آمده است که سلاطین اشکانی و ارکان دولت و اعیان و بزرگان آن قوم به ساز و آواز و رقص و طرب کمال میل را داشته اند و آلات طرب آنها نی , طبل کوچک و یک قسم سر نای بوده است مرسوم به سام بوکا.


 


 


شعرا و نی


 


شعرا و عارفان در آثار خود به وفور در باره ی نی و تأثیر آن در روان انسان سخن گفته اند.


نی نامه ی مولانا نمونه ی بارز آن است:


بشنو از نی چون حکایت می کند


از جدایی ها شکایت می کند
کز نیستان تا مرا ببریده اند
در نفیرم مرد و زن نالیده اند
سینه خواهم شرحه شرحه از فراق
تا بگویم شرح درد اشتیاق
هر كسی كو دور ماند از اصل خویش
باز جوید روزگار وصل خویش
من به هر جمعیتی نالان شدم
جفت بد حالان و خوشحالان شدم
هر كسی از ظن خود شد یار من
و ز درون من نجست اسرار من
سرّ من از ناله من دور نیست
لیك چشم و گوش را آن نور نیست
تن ز جان و جان ز تن مستور نیست
لیك كس را دید جان دستور نیست
آتش است این بانگ نای و نیست باد
هر كه این آتش ندارد نیست باد
آتش عشقست کاندر نی فتاد
جوشش عشقست کاندر می فتاد
نی حریف هرکه از یاری برید
پرده هایش پرده های ما درید
همچو نی زهری و تریاقی که دید
همچو نی دمساز و مشتاقی که دید
نی حدیث راه پر خون می کند
قصه های عشق مجنون می کند
محرم این هوش جز بیهوش نیست
مر زبان را مشتری جز گوش نیست
در غم ما روزها بیگاه شد
روزها با سوزها همراه شد
روزها گر رفت گو رو باک نیست
تو بمان ای آنکه چون تو پاک نیست
هر که جز ماهی ز آبش سیر شد
هرکه بی روزیست روزش دیر شد
در نیابد حال پخته هیچ خام
پس سخن کوتاه باید والسلام
بند بگسل باش آزاد ای پسر
چند باشی بند سیم و بند زر
گر بریزی بحر را در کوزه ای
چند گنجد قسمت یک روزه ای
کوزه چشم حریصان پر نشد
تا صدف قانع نشد پر د’ر نشد
هر که را جامه ز عشقی چاک شد
او ز حرص و عیب کلی پاک شد
شاد باش ای عشق خوش سودای ما
ای طبیب جمله علتهای ما
ای دوای نخوت و ناموس ما
ای تو افلاطون و جالینوس ما
جسم خاک از عشق بر افلاک شد
کوه در رقص آمد و چالاک شد
عشق جان طور آمد عاشقا
طور مست و خر موسی صاعقا
با لب دمساز خود گر جفتمی
همچو نی من گفتنیها گفتمی
هر که او از هم زبانی شد جدا
بی زبان شد گرچه دارد صد نوا
چونکه گل رفت و گلستان درگذشت
نشنوی زان پس ز بلبل سر گذشت
جمله معشوقست و عاشق پرده ای
زنده معشوقست و عاشق مرده ای
چون نباشد عشق را پروای او
او چو مرغی ماند بی پروای او
من چگونه هوش دارم پیش و پس
چون نباشد نور یارم پیش و پس
عشق خواهد کین سخن بیرون بود
آینه غماز نبود چون بود
آینت دانی چرا غماز نیست
زانکه زنگار از رخش ممتاز نیست


 


 


منوچهری دامغانی با مطلع : توگفتی نای رویین هر زمانی       به گوش اندر دمیدی یک دمیدن


حافظ  با مطلع :    گوشم همه بر قول نی و چنگ است          چشمم همه بر لعل لب و گردش جام است


معزی (شاعر قرن پنجم و اوایل قرن ششم)


مسعود سعد سلمان


سنایی


سعدی


شاهنامه ی فردوسی


امیرخسرو دهلوی


صائب تبریزی


اقبال لاهوری


مجذوب تبریزی(شاعر قرن یازدهم هجری) با شعر معروف :


یک شب آتش در نیستانی فتاد               سوخت چون عشقی که بر جانی فتاد


شعله تا مشغول کار خویش شد             هر نی ای شمع مزار خویش شد


نی به آتش گفت کاین آشوب چیست        مر تورا زین سوختن مطلوب چیست


گفت آتش بی سبب نفروختم                 دعوی بی معنیت را سوختم


زان که می گفتی نی ام با صد نمود         همچنان در بند خود بودی که بود


با چنین دعوی چرا ای کم عیار             برگ خود می ساختی هر نو بهار


مرد را دردی اگر باشد خوش است         درد بی دردی علاجش آتش است


 


شیخ فریدالدین عطار نیشابوری  در مثنوی خسرونامه به توصیف جشن خسرو از ارغنون و چنگ و دف و بربط نام برده و درباره ی هر کدام اشعاری بسیار شیرین سروده و در باره ی  نی می گوید:


 


یکی طاووس فر بگرفته ماری        چوماری همچو کار افتاده زاری


تهی و قعر جان را دُر همی داد       نی و خوشی چو شکر پُر همی داد


نفس زد گر چه شخصش بی روان بود     بسی نالید اما بی زبان بود


به پاسخ بود بانگش بیست در بیست        نبودش جان ولی از باد می زیست


قلم بود و خطش گرد دهان بود        قلم استاده و انگشتان روان بود


شگفتا همدمی بود او دهان را     که دم خوردی و دم دادی جهان را


نه خَلق از حلق فرسودن گرفتش     نه دَم از باد پیمودن گرفتش


اگر بادی بر او جست از نزاری      برون آمد از او صد بانگ و زاری


زمانی « شور»در آفاق افکند         زمانی پرده بر « عشاق » افکند


گهی راه « عراق » آهسته می زد   گهی راه « سپاهان » بسته می زد


« مخالف » را چو در ره « راست » افکند       به صنعت جادویی کرد از « نهاوند »


چه گویم چون همه کاری نکو کرد           « نوایی » داشت هر کاری که او کرد


چه گر از لاغری بی بیخ و بن بود         ولیکن لعبتی شیرین سخن بود


 


چنانچه از اشعار بالا بر می آید نوازندگان در آن زمان ردیفهای موسیقی را با نی به خوبی می نواخته اند و حتی مرکب نوازی هم می کرده اند به طوری که مورد اعجاب و تحسین ارباب ذوق و عرفان بوده اند.


 


چند تن از نوازندگان معاصر


 


یکی از نی نوازان عصر قاجار , نایب اسداله اصفهانی است که نی زن یسار ماهری بوده است. وی با ساز  ساده ای که تنها چند سوراخ بیشتر نداشت , تمام اصواتی را که اراده می کرده , از نی بیرون می آورده است.


معاصران نایب اسداله اصفهانی او را در فن خود با استادان بزرگی چون سماع حضور و آقا حسین قلی در یک ردیف می دانسته اند . در اهمیت مقام نایب اسداله همین بس که گفته بود : ( من نی را از آغل گوسفندان به دربار شاه بردم ).


از چهره های معاصر نی نوازی استاد حسن کسایی فرزند سید جواد است. وی که از کودکی علاقه ی زیادی به موسیقی داشت از سن دوازده سالگی شروع به نواختن نی کرد و در سن سیزده سالگی به مکتب استاد نوایی رفت .(نوایی از شاگردان نایب اسداله است و دیگر شاگرد نوایی , یاوری می باشد که او هم اصفهانی است). کسایی در محضر استاد صبا به نواختن ردیف ها پرداخت و با هنر مندانی چون خالقی , مشیر همایون و محجوبی نیز می نواخته است.وی کنسرت هایی نیز با ادیب خوانساری و اجراهایی با تاج اصفهانی داشته است.کسایی نی را در حد عالی می نوازد و هنوز نوازنده ای به قدرت او دیده نشده است . ایشان هم اکنون در اصفهان به سر می برند. 


 


 


 


 


 


مشخصات نی
سازي است متشكل از يك لوله استوانه اي از جنس «ني» كه سراسر طول آن از هفت «بند» و شش «گروه» تشكيل شده است ( به اين دليل اين ساز را «ني هفت بند» نيز مي گويند). «ني» به قطرهاي متفاوت (از 5/1 تا 3 سانتيمتر) و طولهائي مختلف (حدود 30 تا 70 سانتيمتر) ساخته شده است. در تمام آنها روي لوله، كمي در قسمت پائين 5 سوراخ در طرف جلو و يك سوراخ در قسمت عقب قرارگرفته و در يك يا دو انتهاي «ني» روكشي برنجي با طولي كوتاه لوله نئي را پوشانده است و لبه لوله در قسمت دهاني آنقدر تيز است كه مي تواند لاي دندانها قرار گيرد.
ني از انواع سازهاي بي زبانه است. هوا توسط نفس نوازنده از انتهاي بالائي به درون فرستاده شده و قسمت اعظم آن از نزديكترين سوراخ باز خارج مي شود. بنابراين باز و بسته شدن سوراخها به توسط انگشتان هر دو دست نوازنده، طول هواي مرتعش و طول موج ارتعاش را زياد و كم كرده و در نتيجه صوت زير و بم مي شود.
ساز را نمي توان «كوك» كرد، يعني كوك آن را- چنانكه در سازهاي زهي، با پيچاندن گوشي ها ميسر است، تغيير داد. بدين نسبت نمي توان آن را با ساز ديگر منطبق كرد و از اين رو معمولاً درنقش تكنواز ظاهرمي شود. گاه- اگر چه بسيار به ندرت- كه بخواهند از صوت ني در همنوازي اركستر استفاده كنند، ناگزير نوازنده ساز تعدادي ني را با كوكها (ميدان صدا)ي مختلف فراهم كرده و در دسترس خود مي گذارد تا در طي همنوازي يا همراهي صداي خواننده به تناسب موقع از يكي از ني ها استفاده كند.
وسعت صداي ني حدود دو اكتاو و نيم است، ولي ميدان صدا (يا كوك) در سازهاي مختلف متفاوت مي كند.
اجراي اصوات در اكتاوهاي بالاتر بوسيله فشار هوا عملي است. به عبارت ديگر با دو برابر كردن فشار صداهاي حاصله يك اكتاو زير مي شود و بايد دانست كه هر ني فاقد يكي دو صدا است. ني از دسته سازهاي محلي است و تقريباً در تمام ايران معمول است. نوازندگان محلي با ابتكاري سنتي تا اندازه اي ازقطع شدن صداي ساز، هنگام تازه كردن نفس جلوگيري مي كنند. توضيح آنكه در حين نواختن هوا را از بيني به ريه و نيز به «لُپها» داخل كرده، ذخيره مي كنند و اين هوا را به تدريج به درون لوله مي فرستند.
ني هميشه سازي شهري بوده است

+ نوشته شده در  86/12/01ساعت 15:8  توسط اکبر معین نجف ابادی  |